Işığın pencereden süzülen renkli hikayesi vitrayın en akılalmaz örnekleri!

0

Dünyanın dört köşesinde bir çok kültür ve coğrafyada kullanılan en etkileyici sanat teknikleri arasında vitray, kuşkusuz her biri birbirinden muhteşem örnekleriyle görenleri 21 YY’dır büyülemeye devam ediyor.

Kiliseler, camiler, havralar, tapınaklar, aklınıza gelebilecek onlarca ibadet yeri, kamusal alan ve yapıda kullanılan renkli cam parçalarının genellikle kurşun kullanılarak birbirine tutturulmasıyla yaratılan bu teknik, insanoğlu ışıkla olan ilişkisini kurcalamaya başladığından beri kullanılıyor.

thumb

İnsanoğlunun barınma ihtiyacıyla başlayan mimari serüveninin il dönemlerinde sanatçılar ve estetik duyarlılığa sahip olanlar yapılara ışık sağlamak amacıyla boşlukların, deliklerin, kafeslerin ve geometrik pencerelerin öncüsü olan örnekler düzenlediler. Sonraki adım ise bu küçük biçimleri yakut, zümrüt, elmas vb. taşlarla ve renkli camlarla doldurmak oldu.

stowe__s_stained_glass_ceiling_by_neil_armstrong70-d2yc6eg

Doğal ışıktan yararlanılarak mimaride estetik bir düzen ortaya kondu. Bu çabalar sonucu ışık, cam ve mimari arasındaki ilk bağlantı kurulurdu ve şimdilik dilimize yerleşmiş şekliyle “vitray”ın ilkel ve öncül örnekleri doğmuş oldu.

LONDON, ENGLAND - MAY 21: Stained glass artist Helen Whittaker of Barley Studio in York puts finishing touches to one of the new stained glass windows in the 'Lady Chapel' at Westminster Abbey on May 21, 2013 in London, England. The panels, each comprising of more than 50 individual, handmade pieces of glass, are the first to be commissioned by the Abbey for more than a decade. The Abbey has announced plans to unveil the two new stained glass windows, which were designed by British artist, Hughie O'Donoghue, in the Chapel to mark the 60th anniversary of the Coronation of HM The Queen which will take place in the Abbey on June 4, 2013. (Photo by Dan Kitwood/Getty Images) ***BESTPIX***

‘Lady Chapel’ at Westminster London, England.

Vitrayın kaynağı karanlık olmasına rağmen gelişmesini Ortadoğu’da yaptığı şüphesiz. Fakat bunun kolay ve belirli bir ilerleme olduğu düşünülmemeli. Cam her gün kullanılan genel, alelade bir ihtiyaç değildi. O zamanlar hakikaten ender rastlanılan ve pek çok pahalı olan maddeydi. Bir kırmızı cam parçası eski Mısır’da hakiki bir yakut parçasına eş değerdeydi.

StainedGlassSpiral

Cam ve hakiki taşlar birbirlerinden ayırt edilmeksizin aynı değerde süslemede kullanıldı. O kadar ki, açılan küçük pencerelerde yakutlar ve elmaslar göze çarpmaktadır.

7190209497_49c2cdc6d3_o

Cam ilk kez insanoğlu tarafından taş devrinde kullanıldı. O devirde savaş aletleri çakmak taşından yapılıyordu. Bunlar volkanik olaylar sonucu meydana gelen bazen yeşil, kırmızı veya kahverengi olan doğal camlardı.

1-kaleidoscope-stained-glass-window-series-amy-cicconi

Pompei, Hergularıom, Arezya, Strazburg, Manyas, Trev ve Roma’da yapılan kazılar sonucu ele geçen parçalar vitrayın MS. 1. Yüzyıldan beri yapılmakta olduğunu ortaya koymuştur.

02g_1101

Romalılar taş levhalara oydukları küçük delikleri camlarla doldurarak bu metodu geliştirdiler. Daha sonra camlar bronz, bakır, kurşun çubuklarla alçı tahta ve mermer kullanılarak birbirine birleştirildi, bağlandı dolayısıyla mükemmelleştirildi.

276

Arapların 7. yüzyılda Bizans’tan bu tekniği daha çok tezyini motiflerde kullanmak üzere aldıkları anlaşılmaktadır. Alçı ile birleştirilen camlar tekniği Türkler tarafından geliştirilerek sanat değeri olan üstün örnekler ortaya kondu.

slide_261096_1721460_free

Boyanmış vitrayın en eski örnekleri Almanya’da bulunmuştur. Hesse eyaletinin Lorsch şehrinde meydana çıkarılan bir baş vitrayı ve Makdeburg’da bulunan bir başka parça bu sanatın 9. ve 10. yüzyıllarda bu memleketlerde yapıldığı ve yine bu tarihlerde Verden’de, Dizon’da bulunan Saint-Benigne Kilisesi’nde ve Reims Kilisesi’nde bulunduğunu göstermektedir.

2608-1273524021cCGQ

Birçok otoritere göre en eski cam St. Denis’te 1108 Dom Charles Norris’e göre ise en eski cam Ausburg Katedrali’ndedir. 1065 senesine ait olan camlar Tegernsee Rahiplerine atfedilmektedir. Bu vitraylarda canlı renklere (hamurun içindeki) ve birkaç kat sürülmüş grizay tabakasına rastlanmaktadır. 12. yüzyıldaki vitray tekniği hakkında Papaz The’Ophile gereği kadar bilgi vermektedir.

404816

Cam dere kumundan ve nebati maddelerden elde edilen potasla yapılıp madeni maddelerle renklendirilir. Bu camlar gayrı muntazam (kalınlık bakımından) olduğu gibi içinde hava kabarcıkları ve soğutma iyi yapılmadığından ufak çatlaklar(krakle) bulunurdu. Cam iyice kızdırılmış havyalarla kesilir ve eritilip dökülen rende ile yuvası açılmış kurşunlarla birbirine tutturulurdu.

bigtiff2006-12-09

12. yüzyıla ait çok sayıda vitraylara Almanya’da (Frankfurt Müzesinde), Avusturya’da, İsviçre’de, İngiltere’de ve bilhassa Fransa’da rastlanmaktadır. Fransa’da Saint Dennis (Paris yakınlarında) 12. Yüzyılda vitray sanatının en önemli merkezi olmuştur.

churchstainedglass

İlk çağlarda bile yapılan vitraylarda dekoratif bir hava hakimdi. Çünkü resimle donatılmış duvarların bol ışıkla gösterilmesi ibadet yerlerinde bulunması gerektiğine inandıkları kutsal havayı boğacaktı. Camların renklendirilmesini öğrendikleri zaman camları halı gibi işlemeye başladılar.

DSCN1041

Vitray sanatı geliştikçe halı gibi desenlerin yerine olayları figürasyonla tasvirine yöneldiler. Halı deseninden geriye kontürler kaldı. Bu eserlere konu olarak sadece dünyanın yaradılışı, cennet-cehennem, melekler, azizler gibi insan zekasının kavramlarının dışı şeyler seçiliyordu.

Stained Glass Window at Siena Cathedral

Siena Cathedral

Cahil halk kitleleri bunları anlamadan olduğu gibi kabul ediyordu. 12. ve 13. yüzyılda Fransa ve Almanya bu konuda önderliği elde etti. Chartres, St. Denis Reims ve Köln’deki emsallerinde görüleceği gibi konular incilden alınmıştır.

IMG_2105

Vitray Gotik mimarinin zamanla öldürüldüğü duvar resimlerinin yerine geçti. Siyah boya ve kurşunla çizilen kontürler 14. yüzyıldan itibaren gözden düşmeye başladı. 15. yüzyılda gerilemeye başlayan vitray İsviçre’de kantonların armalarını cam üstünde renklendirme geleneği sayesinde ayakta durabildi.

rosewindow

Vitray sanatının çöküşüne M.Luter’in yapmış olduğu reform, sebep gösterilir. Reformasyon renkli cam sanatının daha başka bir sanat koluna, müzik dalına yerini vermesine sebep oldu.

st-vituss-cathedral-alfons-mucha-art-nouveau-stained-glass-window-2

Hristiyan aleminde gerileyen hatta kaybolan vitray sanatı yine o devirde kendine has biçim ve teknikte Türkler tarafından geliştirilmiş 1557 tarihinde inşa edilmiş Süleymaniye Caminde görüldüğü gibi en üstün örneklerini vermiştir.

sül

Hristiyanlık dünyasında sadece dini yapılarda(kilise, katedral vb.) kullanılan vitray, Türklerde dini mimari dışında da kendini göstermiştir. Cami vb. dini yapılar yanında saray, köşk, kasr ,kütüphane ve evlerde(kafa pencerelerinde) vitraylar bolca kullanılmıştır.

süle

Kurşunlu vitray sanatının Türkiye’ye girişi ve tanıtılmaya başlaması 1933 yılına rastlar.

stained-glass-72960_1280-1024x768

Mashar Resmor Paris dekoratif sanatlar yüksek okulunda öğrenimini yaparken çalışmalarını okul çevresinden taşırarak Fransa’nın en büyük vitray ve mozaik atölyesi sayılan Momojan Frer Stüdyoları vitray ve mozaik proje bürosunda çalışmaya başlamıştır.

stained

Kısa bir süre sonra çalıştığı atölyenin şefliğine getirilen Resmor, vitray ve mozaik tekniklerini öğrenmek için müessesenin atölyelerinde uzun müddet çalışarak bu iki sanat dalının tekniklerini kavramış olarak 1933 yılında yurda dönmüştür. Memleketimizde vitray kelimesini sanat literatüründe yer alması bu süretle olmuştur.

stained-glass-minecraft

Vitray sanatının asıl rönesansı 19. Yüzyılın sonunda ve 20. Yüzyıl başlarında kendisini göstermeye başlamıştır. Bu devirlerdedir ki gerek Fransa’da gerek İngiltere’de gerekse Almanya’da vitray sanatının modern anlamda uygulanması için araştırmalar yapılmaya başlanmıştır.

Stained-glass-window-depiction-of-Jesus

1920’den sonra Avrupa’da kübizm ve abstre sanatına doğru kayması bu gelişmeye yardım etmiş ve bunun sonunda teknikteki gelişmeler meydana gelmiştir. Bunların başında kalın renkli camların (Dalle’de Verre) betonarmede kullanılmasıdır.

stained-glass-window-with-orbis-catholicus-secundus-new-stained-glass-windows-in-canada

Yine bu tarihlerde bilhassa sivil mimaride beyaz empirme camlarla vitray yapımı gelişmiştir. Ayrıca yine bu yüzyılda yapıştırma cam vitray tekniği de bu konuda ağırlığını koyar olmuştur.

Stained-glassi

Renkli camın takdir edilebilmesi için geçirdiği teknik ve tarihi evrim çok önemlidir. Çünkü renkli camdan pencereye geçilmesi ve aldığı şekil her devrin icap ettirdiği, etki ettiği bir estetik ve ruhi gelişmeden meydana gelmiştir.

stainedglass

Yazar Hakkında

Tamar M. Tegün

Co-Founder of Cokiiya.com
Founder of EnjoyinGeorgia
Freelance journalist, writer, traveller.

hiç yorum yok

error: